MODALNE OPERATORY MOŻLIWOŚCI

Istnieją zasady postępowania, poza które ? jak sądzimy ? nie mo­żemy lub nie powinniśmy wykraczać. Wyrażenia takie jak ?nie mo­gę” i ?nie powinienem” znane są w lingwistyce jako modalne operatory ? określają one granice ustanowione przez nie wypowiedziane reguły. Rozróżniamy dwa główne typy takich operatorów: modalny operator konieczności i modalny operator możliwości.

Modalny operator możliwości jest mocniejszy. Są to wyrażenia ?mo­gę” i ?nie mogę”, ?możliwe” i ?niemożliwe”. Definiują one, co (według mapy mówiącego) uważane jest za możliwe. Niewątpliwie (mam na­dzieję, że rozpoznacie tu sąd ? niewątpliwie dla kogo?), istnieją prawa natury. Świnie nie potrafią latać, człowiek nie może żyć bez tlenu. Tym niemniej granice ustanowione przez ludzkie przekonania mogą być zu­pełnie innego rodzaju. ?Po prostu nie mogłem się opanować”; ?Już taki jestem. Nic na to nie poradzę”; ?Nie można powiedzieć im prawdy”.

Nie jest problemem, jeśli osoba myśli, że posiada jakieś możliwości (dopóki nie jest to w oczywisty sposób nieprawda lub nie sprzeciwia się prawom natury); dopiero ?nie mogę” jest ograniczające. ?Ja nie mogę” często przyjmuje się jako stan absolutnej niekompetencji, nie podlegający zmianie.

Fritz Perls, twórca terapii Gestalt, zwykł odpowiadać pacjentom, którzy twierdzili, że ?nie mogą”: ?Nie mów nie mogę. Powiedz nie chcę!” Ta raczej bezwzględna zmiana ram myślenia bezpośrednio prze­nosiła ich ze stanu zamknięcia w stan zdolności przynajmniej do uświa­domienia sobie możliwości wyboru.

Wyjaśniające pytanie (i trochę mniej narażające na zerwanie konta­ktu) brzmi: ?Co by.się stało, gdybyś mógł?” lub ?Co cię powstrzymuje?” albo ?W jaki sposób powstrzymujesz sam siebie?” Gdy ktoś mówi, że nie może czegoś zrobić, wówczas określa cel i lokuje go poza zasięgiem swoich możliwości. Pytanie ?Co cię zatrzymuje?” kładzie ponowny na­cisk na cel i uruchamia pracę w celu identyfikacji barier, co jest pier­wszym krokiem do ich pokonania.

Nauczyciele i terapeuci pracują z tego rodzaju ograniczeniami i ich pierwszym zadaniem jest zwrócić uwagę na modalne operatory. Nauczy­ciele mają z tym do czynienia każdego dnia, gdy uczniowie stwierdzają, że nie mogą czegoś zrozumieć, albo gdy notorycznie wykonują jakieś zadanie źle. Terapeuci zaś pomagają swoim pacjentom przełamać ich destrukcyjne ograniczenia.

Jeśli osoba mówi: ?Nie mogę się zrelaksować”, musi posiadać jakąś ideę tego, czym jest relaks, oraz sposób rozpoznania tego, że relaksu nie osiąga. Weź pozytywny cel (co mógłbyś robić) i odkryj, co powstrzymuje przed jego osiągnięciem (co cię powstrzymuje) oraz ostrożnie przetestuj możli­we konsekwencje (co może się stać, jeśli to zrobisz). Te właśnie konsek­wencje i te przeszkody zostały w początkowym stwierdzeniu usunięte, ale po krytycznym zbadaniu mogą okazać się mniej znaczące niż myślałeś.

Modalny operator możliwości ?nie mogę” określamy, pytając:

?Co może się stać, jeśli byś to zrobił?” albo ?Co cię powstrzy­muje?”

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.