MODALNE OPERATORY KONIECZNOŚCI

Modalny operator konieczności związany jest z wymaganiami. Wskazują na niego takie wyrażenia, jak: ?powinien” i ?nie powinien”, ?musi” i ?nie musi”, ?trzeba” i ?nie trzeba”. Istnieją pewne zasady przy wykonywaniu odnośnych operacji, ale nie zostały one wyrażone wprost. Jakie są kon­sekwencje, rzeczywiste lub wyobrażone, złamania tych zasad? Przed­stawmy je jasno, pytając: ?Co może się stać, jeśli to zrobisz lub jeśli tego nie zrobisz?”

Muszę zawsze stawiać na pierwszym miejscu innych ludzi.

(Co mogłoby się stać, gdybyś tego nie zrobił?)

Nie wolno rozmawiać w klasie.

(Co mogłoby się stać, gdybyś rozmawiał?)

Trzeba opanować kategorie metamodelu.

(Co mogłoby się stać, gdybyś ich nie opanował?)

Nie powinieneś rozmawiać z tymi ludźmi.

(Co mogłoby się stać, gdybym porozmawiał?)

Powinieneś umyć ręce przed jedzeniem.

(Co mogłoby się stać, gdybym tego nie zrobił?)

Gdy już konsekwencje i powody wyrażone są jasno, możemy je przemyśleć i krytycznie ocenić. W przeciwnym wypadku ograniczają nasz wybór i zachowanie.

Zasady działania są niewątpliwie ważne i społeczności funkcjonują, korzystając z kodów moralnych, ale jest olbrzymia przepaść pomiędzy stwierdzeniem ?Powinieneś postępować uczciwie w swoim biznesie”, a ?Powinieneś częściej chodzić do kina”. Wyrażenia ?powinieneś” i ?nie powinieneś” często pociągają za sobą ocenę moralną, której wcale nie wymagają.

Odkryć dokonywano, zadając uprzednio pytanie: Co mogłoby się stać, jeśli: …żeglowałbym cały czas na zachód? …mógłbym podróżować z pręd­kością światła? …pozwoliłbym penicylinie na wzrost? …Ziemia kręciłaby się dookoła Słońca? Pytanie to jest podstawą metody naukowej.

Edukacja bardzo łatwo może stać się zgubnym polem minowym, pełnym modalnych operatorów, porównań i sądów. Cała idea standardów i testów, i tego, co dziecko powinno lub nie powinno umieć zrobić, jest tyleż niejasna, co nieużyteczna, albo i gorzej, tyleż ograniczająca, co miażdżąca.

Jeśli mówię dziecku: ?Powinieneś umieć to zrobić”, wyrażam tylko swoje przekonanie. W żaden sposób nie mogę odpowiedzieć na całkiem sensowne pytanie: ?Co stanie się, jeśli nie będzie umiało?”

Jeśli chodzi o możliwości, jest znacznie łatwiej rozważać, co osoba może albo nie może, niż co powinna lub nie powinna umieć zrobić.

Użycie słowa ?powinieneś” na poziomie możliwości zazwyczaj od­bierane jest jako nagana; stwierdzenie ?powinieneś był móc to zrobić, lecz nie umiesz” wprowadza zupełnie niepotrzebnie uczucie porażki. Użycie słowa ?powinieneś” w ten sposób, czy to wobec siebie, czy wobec drugiej osoby, jest znakomitą metodą wywołania stałego poczu­cia winy (ponieważ zasady zostały złamane) i stwarza sztuczną prze­paść pomiędzy oczekiwaniami a rzeczywistością. Czy oczekiwania te są realistyczne? Czy zasady są użyteczne i odpowiednie? Słowo ?po­winieneś” jest często używane przez kogoś, kto nie chce wyrazić wprost swego gniewu ani swoich oczekiwań i nie bierze za nie odpo­wiedzialności.

Modalny operator konieczności ?nie trzeba”/?muszę” wyjaśnia­my, pytając: ?Co mogłoby się stać, gdybyś to zrobił/tego nie zrobił?”

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.