KWANTYFIKATORY OGÓLNE

Z generalizacją mamy do czynienia wtedy, gdy jeden przykład trakto­wany jest jako reprezentatywny dla wielu możliwości. Bez dokonywania generalizacji trzeba by powtarzać czynności wciąż na nowo, a myślenie o wszystkich wyjątkach pochłaniałoby mnóstwo naszego czasu. Naszą wiedzę porządkujemy w ogólne kategorie, ale osiągamy ją przede wszy­stkim poprzez porównania i ocenę różnic. Ważne jest, aby kontynuować podział według różnic, co pozwala, w razie potrzeby, na zmianę uogól­nień. Zdarzają się jednak takie sytuacje, gdy potrzebna jest szczegóło­wość i myślenie w kategoriach ogólnych byłoby niejasne i nieodpowied­nie. Każdy przypadek powinien być wtedy przedstawiony w swojej specyficzności. Istnieje niebezpieczeństwo dostrzegania jedynie drewna zamiast drzew, jeśli wiele różnych doświadczeń zgrupowane zostanie pod jedną kategorią.

Przyzwolenie na wyjątki oznacza bycie bardziej realistycznym. De­cyzja nie musi brzmieć ?wszystko albo nic”. Osoba, która myśli, że zawsze ma rację, jest w większym niebezpieczeństwie, niż ktoś, kto sądzi, że zawsze się myli. W najgorszym razie oznacza to uprzedzenia, ciasnotę umysłu i dyskryminację. Generalizacje to lingwistyczny kurz osiadający na przejrzystej komunikacji.

Uogólnień dokonujemy, traktując kilka cech jako reprezentatywne dla całej grupy;’ zazwyczaj zawierają więc one uogólnione rzeczowniki i niedookreślone czasowniki. Wiele z kategorii metamodelu zachodzi na siebie. Im bardziej niejasne stwierdzenie, tym większe prawdopodobień­stwo, że obejmuje ono wiele takich kategorii.

Generalizacje zazwyczaj wyrażane są takimi słowami, jak: ?wszy­stko”, ?każdy”, ?zawsze”, ?nigdy” i ? żaden”. Słowa te nie dopuszczają wyjątków i znane są jako kwantyfikatory ogólne. W pewnych wypad­kach są nieobecne, lecz przyjmuje się je jako milczące założenie. Na przykład, ?Myślę, że komputery to strata czasu”, albo ?Muzyka pop to śmieci”.

Innymi przykładami generalizacji są zdania:

Indiańskie jedzenie ma okropny smak.

Wszystkie generalizacje są błędne.

Domy są zbyt drogie.

Aktorzy to interesujący ludzie.

Kwantyfikatory ogólne są paradoksalnie ograniczające. Rozszerzając zakres wypowiedzi tak, aby dotyczyła wszystkich możliwości albo za­przeczała wszystkim możliwościom, sprawiamy, że trudno zauważyć wyjątki. Tworzymy w ten sposób filtr percepcyjny czy samospełniającą się przepowiednię ? będziesz widział i słyszał to, co spodziewasz się zobaczyć i usłyszeć.

Kwantyfikatory ogólne nie zawsze są błędne. Mogą one odpowia­dać faktom: noc zawsze następuje po dniu, a jabłka nigdy nie spadają do góry. Jest wielka różnica między tymi stwierdzeniami, a zdaniem w rodzaju ?Nigdy nie robię czegoś dobrze”. Ktoś, kto w to wierzy, musi zauważać tylko momenty, w których popełniał błędy, a zapo­mnieć lub lekceważyć te wszystkie chwile, gdy coś mu się udało. Nikt nie może nieustannie robić wszystkiego źle. Nie sposób osiągnąć taką perfekcję. Osoba taka ogranicza swój świat poprzez sposób mówienia o nim.

Ludzie sukcesu i pewni siebie mają tendencję do generalizowania w przeciwny sposób. Wierzą, że zazwyczaj robią wszystko dobrze, z wy­jątkiem odosobnionych przypadków. Mówiąc inaczej, wierzą, że dyspo­nują odpowiednimi możliwościami.

Aby zakwestionować kwantyfikator ogólny, na przykład w zdaniu ?Nigdy nie robię czegoś dobrze!”, szukaj wyjątków: ?Nigdy nie robisz czegoś dobrze?” ?Czy możesz przypomnieć sobie jakiś moment, gdy zrobiłeś coś dobrze?”

Richard Bandler opowiada historię o jednym ze swych pacjentów, który narzekał na brak pewności siebie (nominalizacja). Rozmowę z nim zaczął pytaniem:

? Czy kiedykolwiek zdarzyło ci się, że byłeś pewien siebie?

?    Nie.

?    Chcesz powiedzieć, że nigdy nie doświadczyłeś pewności siebie?

?    Zgadza się.

?    Może pamiętasz choć jedną taką sytuację?

?    Nie.

?    Jesteś pewien?

?    Absolutnie pewien!”

Drugim sposobem zakwestionowania tego rodzaju generalizacji jest sprowadzenie ich poprzez wyolbrzymienie do absurdu. W odpowiedzi zatem na stwierdzenie: ?Nigdy nie zdołam zrozumieć NLP” możesz powiedzieć: ?Masz rację. To z pewnością zbyt trudne do zrozumienia dla ciebie. Dlaczego nie zrezygnujesz od razu? Nie starczy całego twego życia, aby to opanować”. Zazwyczaj wywołuje to reakcję w rodzaju: ?Dobra, dobra. Nie jestem aż tak głupi”.

Jeśli podważysz generalizacje wystarczająco mocno, osoba, która je stosowała, najczęściej przechodzi do obrony przeciwnego stanowiska. Stanie się bardziej umiarkowana, gdy ty przyjmiesz jej stanowisko w sposób bardziej ekstremalny niż ona sama.

Kwantyfikatory ogólne podważamy, pytając o przeciwne doświad­czenia: ?Czy kiedykolwiek zdarzyło się, że…?”

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.