CZYTANIE W MYŚLACH

Osoba czyta w myślach, gdy zakłada, że wie ? bez oczywistych oznak ? co ktoś inny myśli lub czuje. Robimy to często. Czasami jest to intuicyjna odpowiedź na jakieś niewerbalne sygnały, które rozpoznali­śmy na poziomie nieświadomym. Często jest to czyste złudzenie lub to, co sami myślimy lub odczuwamy w podobnych sytuacjach; dokonujemy projekcji naszych nieświadomych myśli i uczuć i doświadczamy ich, jakby pochodziły od innych osób. Ten, kto postrzega wszystkich innych ludzi jako skąpców, sam zawsze jest sknerą. Ludzie, którzy czytają w myślach, zazwyczaj czują, że mają rację, ale nie gwarantuje to jeszcze, że słuszność jest po ich stronie. Dlaczego przypuszczać, jeśli możemy zapytać?

Istnieją dwa sposoby czytania w myślach. W pierwszym przypadku osoba zakłada, że wie, co drugi myśli. Rozważ przykłady:

Jerzy jest nieszczęśliwy.

Jestem pewien, że nie podobał jej się prezent, który ode mnie dostała.

Wiem, za co ją zbeształ.

Był wściekły, ale nie chciał tego okazać.

Musimy posiadać wyraźne zmysłowo określone oznaki, aby przypi­sać innym myśli, uczucia i opinie. Możesz powiedzieć: ?Jerzy jest w de­presji”, ale znacznie użyteczniejsze może być, jeśli powiesz: ?Jerzy spogląda w dół na prawo, mięśnie twarzy ma napięte, a oddech płytki. Kąciki ust ma zakrzywione w dół, a ramiona opuszczone”.

Drugi rodzaj czytania w myślach jest zwierciadlanym odbiciem pier­wszego i jest przyznaniem innym zdolności do czytania w twoich my­ślach. Może to być wykorzystane do oskarżania innych o brak zrozu­mienia, gdyż ? jak uważasz ? rozumieć powinni. Na przykład:

Gdybyś mnie kochał, wiedziałbyś, czego potrzebuję.

Czy nie widzisz, jak się czuję?

Dotknęło mnie to, że nie masz szacunku dla moich uczuć.

Powinieneś wiedzieć, że to lubię.

Osoba używająca tego wzorca nie będzie jasno komunikować innym, czego chce; zakłada, że inni w każdym przypadku powinni wiedzieć to sami. Może to prowadzić do wielkich kłótni.

Sposobem sprawdzenia czytania w myślach jest postawienie pytania, w jaki dokładnie sposób ktoś wie, co myślałeś lub ? w przypadku projekcji własnej ? w jaki sposób doszedłeś do przekonania, że wiesz, co kto czuje.

Gdy starasz się wyjaśnić czytanie w myślach, pytając: ?W jaki sposób wiesz?”, odpowiedź zazwyczaj jest przekonaniem lub generalizacją, jak na przykład w stwierdzeniu: ?Jerzy już się o mnie nie troszczy”. (W jaki sposób wiesz, że Jerzy już się o ciebie nie troszczy?) ?Ponieważ nigdy nie robi tego, co ja powiem”.

W modelu świata osoby wypowiadającej to zdanie ?robienie tego, co ktoś mi powiedział” równoważne jest ?trosce o tę osobę”. Mówiąc delikatnie, jest to założenie, które łatwo można podważyć. Mamy tu do czynienia ze złożoną równoważnością, która zachęca do postawienia pytań: ?W jaki dokładnie sposób troska o kogoś znaczy robienie tego, co ta osoba powie? Jeśli troszczysz się o kogoś, czy zawsze robisz to, co on powie?”

Czytanie w myślach podajemy w wątpliwość, pytając:

?W jaki dokładnie sposób wiesz, że…?”

Metamodel łączy ponownie język z doświadczeniem i może być użyty do:

  • zbierania informacji,
  • rozjaśniania znaczeń,
  • rozpoznania ograniczeń,
  • otwierania nowych możliwości.

Metamodel jest nadzwyczaj użytecznym narzędziem w biznesie, te­rapii i edukacji. Podstawowym jego założeniem jest, że ludzie tworzą różne modele świata i nie możemy zakładać, iż wiemy, co znaczą ich słowa.

Po pierwsze, gdy ważne jest dokładne zrozumienie, co ludzie mają na myśli, umożliwia on zebranie najwyższej jakości informacji. Gdy do terapeuty przychodzi pacjent skarżący się na depresję, terapeuta musi rozpoznać, w ramach modelu tejże osoby, co to znaczy, a nie przyjmować (zupełnie błędnie), że wie dokładnie, co ona ma na myśli.

Biznes stanie się bardzo łatwą metodą stracenia pieniędzy, jeśli przed­siębiorca nie będzie umiał zrozumieć informacji. Ileż razy słyszeliśmy spóźnione żale: ?A ja sądziłem, że ty miałeś na myśli…”

Gdy uczeń twierdzi, że zawsze rozwiązuje zadanie geometryczne źle, możesz ustalić, czy kiedykolwiek rozwiązał jakieś dobrze, a także, co robi, by tak konsekwentnie popełniać błędy.

W metamodelu nie ma pytań ?dlaczego”. Ich wartość jest niewielka: w najlepszym razie dostarczają usprawiedliwień czy długich wyjaśnień, które nic nie zmieniają w sytuacji.

Po drugie, metamodel rozjaśnia znaczenia. Daje podstawy do syste­matycznego zgłębiania pytania: ?Co dokładnie ma to znaczyć?”

Po trzecie, metamodel dostarcza nowych możliwości. Przekonania, uogólnienia, nominalizacje i zasady ? wszystkie razem ? ustanawia­ją granice. Te zaś istnieją w słowach, nie w świecie. Podważenie ich, odsłonięcie konsekwencji i wyjątków, może otworzyć dostęp do wielkich obszarów życia. Ograniczające przekonania zostają zidentyfikowane i zmienione.

To, którym wzorcem metamodelu będziesz się zajmował, zależy od kontekstu komunikacji i od twojego celu. Rozważmy następujące zdanie: ?Dlaczego ci okropni ludzie nie przestaną mi ciągle pomagać, to mnie nawet doprowadza do większej złości; wiem, że powinienem być bardziej opanowany, ale nie potrafię”. Zawiera ono czytanie w myślach i zało­żenia (oni chcą mi dokuczyć), przyczynę i skutek (to mnie doprowadza), kwantyfikator ogólny (ciągle), sąd (okropni), porównanie (większa złość, opanowanie), modalny operator konieczności i możliwości (powinienem, nie potrafię), niedookreślony czasownik (pomagać), nominalizację (opa­nowanie) oraz niedookreślone rzeczowniki (ludzie, to).

W tym przypadku czytanie w myślach, założenia i przyczynowość są podstawą dla pozostałych wzorców. Wyszczególnienie ich będzie pierwszym krokiem do zmiany. Nominalizacje, niedookreślone czasow­niki i rzeczowniki są najmniej ważne. Gdzieś pośrodku lokuje się reszta: generalizacje, kwantyfikatory ogólne, sądy, porównania i modalne ope­ratory. Bardziej ogólną strategią będzie sprecyzowanie kluczowych rze­czowników, potem kluczowych czasowników i wreszcie wyróżnienie zniekształceń, ze szczególnym uwzględnieniem modalnych operatorów, o ile jakieś się pojawią. Pamiętaj, że nie możesz doprecyzować wszy­stkich usunięć. Praktykuj użycie metamodelu, a będziesz umiał przewi­dzieć, jakie pytania są najważniejsze.

Metamodel jest znakomitym narzędziem zbierania informacji, roz­jaśniania znaczeń i identyfikacji ograniczeń w myśleniu osoby. Szcze­gólnie użyteczny jest w osiągnięciu pożądanego celu dla osób, które nie czują się zadowolone. Co wolałbyś mieć? Gdzie wolałbyś być? Jak chciałbyś się czuć? Pytania mają także charakter interwencji. Dobre pytanie może skierować myśl w kompletnie innym kierunku i zmienić czyjeś życie. Pytaj, na przykład, sam siebie regularnie: ?Jakie jest naj­bardziej użyteczne pytanie, które mogę sobie teraz zadać?”

Istnieje również realne niebezpieczeństwo zebrania zbyt wielu in­formacji, jeśli używamy metamodelu. Musisz zadać sobie pytania: ?Czy rzeczywiście potrzebna mi jest ta wiedza? Jaki jest mój cel?” Waż­ne jest, by modelu używać w sytuacji osiągniętego kontaktu i wspól­nie uzgodnionych celów. Powtarzane pytania mogą być odbierane ja­ko agresywne; wyzwanie nie powinno być tak bezpośrednie. Zamiast więc pytać: ?Skąd, dokładnie, to wiesz?” mógłbyś spytać: ?Cieka­wy jestem, jak się tego dowiedziałeś?” albo: ?Nie rozumiem dobrze, skąd to wiesz?” Konwersacja nie musi być wzajemnym egzaminowa­niem się. Możesz użyć przyjaznego i łagodnego tonu, aby złagodzić pytania.

 

 

Wzorce metamodelu

Usunięcia

niedookreślone rzeczowniki niedookreślone czasowniki porównania sądy

nominalizacje

Generalizacje

modalny operator możliwości modalny operator konieczności

kwantyfikator ogólny

Zniekształcenia

złożona równoważność założenia

przyczyna i skutek czytanie w myślach

Pytania

Kto lub co dokładnie…? Jak dokładnie to się stało? Porównując z czym? Czyja to opinia? Jak to się osiąga?

Co cię powstrzymuje? Co mogłoby się stać, gdybyś to zrobił/tego nie zrobił? Zawsze? Nigdy? Każdy?

Jak jedno znaczy drugie? Dlaczego tak sądzisz? W jaki sposób sprawiasz, że tak jest?

Skąd to wiesz?

Robert Dilts wspomina zdarzenie z czasów, gdy uczęszczał na zajęcia z lingwistyki w University of Santa Cruz we wczesnych latach siedem­dziesiątych, na których John Grinder uczył metamodelu. Był wtorek, gdy zwolnił uczniów, aby praktykowali zdobytą wiedzę. W najbliższy czwartek połowa klasy przyszła bardzo przygnębiona. Zrazili bowiem do siebie przyjaciół, nauczycieli, rodziny, dokonując na nich drobiazgo­wej wiwisekcji przy użyciu metamodelu. Kontakt jest pierwszym etapem w użyciu każdego wzorca NLP. Metamodel użyty bez wyczucia i bez kontaktu staje się metaudręką, metazamętem i metatorturą.

Często możesz zadać pytanie jednocześnie elegancko i precyzyjnie. Jeśli, na przykład, ktoś powie (patrząc w górę): ?Moja praca nie posuwa się do przodu”, możesz odpowiedzieć: ?Ciekawe jak widział­byś swoją pracę, gdyby wszystko było w porządku?”

Bardzo użytecznym sposobem użycia metamodelu jest zastosowanie go do swego wewnętrznego dialogu. Może to dać lepszy efekt niż uczę­szczanie przez lata na kursy poprawnego myślenia.

Dobrą strategią uczenia się użycia metamodelu jest wybranie jednej lub dwóch kategorii i poświęcenie tygodnia na ich obserwację w co­dziennych rozmowach. W następnym tygodniu skoncentruj się na jakichś innych kategoriach. Gdy już staniesz się bardziej wprawny w rozpozna­waniu różnych wzorców, możesz tworzyć w wyobraźni pytania. Osta­tecznie, gdy już opanowałeś tę ideę wzorców językowych i pytań, możesz zacząć ich używać w odpowiednich sytuacjach.

Metamodel odnosi się także do poziomów logicznych. Weźmy na przykład zdanie: ?Ja nie mogę tego tu zrobić”. ?Ja” to osobowa-tożsa­mość, ?nie mogę” odnosi się do przekonań, ?zrobić” wyraża możliwość, ?tego” wskazuje na zachowanie, ?tu” jest środowiskiem.

Możesz rozważyć to zdanie na różnych płaszczyznach. Na początku możesz wybrać poziom, na którym chcesz pracować. Również druga osoba może dostarczyć wskazówek, co jest najważniejsze, tonem głosu podkreślając jedno ze słów. Znane jest to jako akcent tonalny.

Jeśli powie: ?Ja nie mogę tego tu zrobić”, skorzystaj z modalnych operatorów, pytając: ?Co cię powstrzymuje?”

Jeśli powie: ?Ja nie mogę tego tu zrobić”, możesz zapytać: ?Czego właściwie?”

Obserwacja słów, na które osoba kładzie nacisk, i języka ciała jest jednym ze sposobów poznania, o które z wzorców metamodelu zapytać. Inną strategią będzie słuchanie kogoś przez kilka minut i wyłowienie tej kategorii, której używa najczęściej. Jest duże prawdopodobieństwo, że wskaże te miejsca, w których myślenie jest ograniczone i gdzie posta­wienie pytań będzie najlepszym sposobem rozpoczęcia terapii.

W codziennych okolicznościach metamodel stanowi systematyczny sposób zbierania informacji, jeśli potrzebujesz bardziej precyzyjnego zrozumienia tego, co ktoś ma na myśli. Niewątpliwie jest to umiejętność warta opanowania.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.