PĘTLE I SYSTEMY

Komunikację można rozważać w prostych kategoriach przyczyny i efe­ktu ? wyizolować jedną relację, potraktować ją jako przyczynę i prze­analizować, jakie efekty wywołuje, bez rozważania dalszych konsekwen­cji. Często mówimy tak, jakby rzeczywiście coś takiego się działo, ale jest to oczywiście duże uproszczenie.

Zasada przyczyna-skutek obowiązuje w świecie nieożywionym; jeśli jedna kula bilardowa zderzy się z drugą, możesz przewidzieć z dużym prawdopodobieństwem, gdzie każda z nich się zatrzyma. Po początkowej kolizji nie oddziaływają one już dłużej na siebie.

Systemy żywe są innego rodzaju. Jeśli chciałbym kopnąć psa, mógł­bym przekalkulować siłę i rozmach mojej nogi i przewidzieć, jak daleko powinien polecieć i w jakim kierunku, biorąc pod uwagę jego rozmiar i wagę. Rzeczywistość mogłaby oczywiście okazać się inna ? gdybym rzeczywiście podjął tak głupią decyzję, pies mógłby się odwrócić i ugryźć mnie w nogę. Jego finalne miejsce będzie się miało nijak do Newtono­wskich praw ruchu.

Ludzkie relacje są złożone ? wiele rzeczy dzieje się równocześnie. Nie możesz przewidzieć dokładnie, co nastąpi, gdyż odpowiedź jednej osoby wpływa na postępowanie drugiej. Relacja jest pętlą; nieustannie odpowiadamy na czyjąś reakcję, aby wiedzieć, co zrobić dalej. Koncen­trowanie się tylko na jednej stronie pętli przypomina próbę zrozumienia tenisa przez obserwację tylko jednej strony kortu. Możesz spędzić życie, kalkulując, w jaki sposób uderzenie piłki powoduje jej powrót, i szukając prawa określającego, jakie uderzenie powinno się następnie zastosować. Nasza świadomość jest ograniczona i nigdy nie będzie w stanie obser­wować całej pętli komunikacyjnej, a tylko jej małą część.

Zawartość i kontekst komunikacji łączą się, aby stworzyć znaczenie. Kontekst to całościowe ulokowanie, cały obejmujący system. Jakie zna­czenie ma jeden fragment układanki? Sam w sobie żadne; zależy ono od jego miejsca w całym obrazku, od tego, gdzie pasuje i jakie są jego relacje do pozostałych części.

Co oznacza nuta? Sama w sobie bardzo mało. Zależy to od tego, jakie są jej relacje do otaczających ją nut, od jej wysokości i od tego, jak długo trwa. Ta sama nuta może brzmieć zupełnie inaczej, gdy nuty dookoła niej ulegną zmianie.

Istnieją dwa główne sposoby rozumienia doświadczeń i wydarzeń. Możesz skoncentrować się na zawartości, na treści informacji. Co to jest? Jak się nazywa? Jak wygląda? W czym jest podobne do innych rzeczy? Większość naszej edukacji na tym właśnie polega; fragmenty układanki mogą być interesującym i wdzięcznym przedmiotem szcze­gółowych badań, ale w ten sposób uzyskujesz tylko jednowymiarowe rozumienie. Głębsze rozumienie wymaga innego punktu widzenia: relacji lub kontekstu. Co oznacza ta część? Jak odnosi się do pozostałych? Gdzie przynależy do systemu?

Nasz wewnętrzny świat przekonań, myśli, systemów reprezentacji i submodalności także tworzy system. Zmiana jednego elementu wywo­łuje rozległe skutki, pociąga za sobą kolejne zmiany, o czym przekonałeś się, eksperymentując ze zmianą submodalności.

Kilka dobrze dobranych słów we właściwym czasie może zmienić ludzkie życie. Zmiana jednej małej części pamięci może zmienić cały twój stan wewnętrzny. Tak właśnie dzieje się, gdy masz do czynienia z syste­mem ? mały nacisk we właściwym kierunku powoduje dogłębne zmiany, o ile rzecz jasna wiesz, gdzie nacisnąć. Wysilanie się jest tu daremne. Możesz naprawdę próbować czuć się lepiej, a osiągnąć gorsze samopo­czucie. Wysilanie się jest jak bezmyślna próba otwarcia drzwi; możesz stracić mnóstwo energii, zanim zorientujesz się, że otwierają się w drugą stronę.

Gdy podejmujemy działania w celu osiągnięcia jakiegoś celu, musi­my sprawdzić, czy nie istnieją jakieś wewnętrzne zastrzeżenia i wątpli­wości. Musimy również zwrócić uwagę na konsekwencje i ocenić efekt, jaki ten cel wywoła w naszym szerszym systemie relacji.

 

Efekty naszych działań wracają do nas pętlą. Komunikacja jest relacją, nie jednokierunkową drogą informacji. Nie możesz być nauczycielem bez ucznia, sprzedawcą bez kupującego, terapeutą bez pacjenta. Szczere i roz­ważne działanie oznacza docenienie relacji i interakcji między nami a in­nymi ludźmi. Wyważone relacje pomiędzy składowymi naszego umysłu są odbiciem wyważonych relacji, jakie mamy ze światem zewnętrznym. Myślenie w NLP jest myśleniem systemowym. Gregory Bateson, który wielce przyczynił się do rozwoju NLP, zastosował cybernetykę do bio­logii, ewolucji i psychologii. Virginia Satir, światowej sławy terapeutka rodzinna, traktowała rodzinę jako wyważony system relacji, a nie jako zbiór indywidualności z ich problemami do rozwiązania. Każda osoba była dla niej cenną częścią większej całości. Jej mistrzostwo polegało na zdolności do dokładnego rozpoznania, gdzie interweniować i która do­kładnie osoba potrzebuje zmiany, aby udoskonalić całość relacji. Jak w kalejdoskopie ? nie możesz zmienić jednej części, nie zmieniając całego wzoru. Który jednak element musisz zmienić, aby uzyskać zamie­rzony wzorzec? Na tym właśnie polega sztuka efektywnej terapii.

 

Najlepszym sposobem zmiany kogoś jest zmiana siebie samego. Do­konujesz wówczas zmiany całej relacji i druga osoba musi się również zmienić. Czasami koncentrujemy się cały czas na jednym wymiarze, próbując kogoś zmienić, gdy tymczasem na innym poziomie zachowu­jemy się w sposób, który dokładnie umacnia osobę w tym, co robi. Richard Bandler określił takie postępowanie wzorcem ?odejdź bliżej”.

Dobrą metaforą opisującą przedstawiane przez nas problemy może być znany w fizyce efekt motyla. Teoretycznie uderzenie motylich skrzy­deł jest w stanie zmienić pogodę po drugiej stronie kuli ziemskiej, po­nieważ może doprowadzić do zaburzeń ciśnienia powietrza w decydu­jącym miejscu i czasie. W systemach złożonych mała zmiana może wywołać potężny efekt.

Nie każdy jednak element ma równą ważność. Zmiana niektórych powoduje znikomy efekt, inne będą miały wszechstronny wpływ. Jeśli chcemy pobudzić zmiany w rytmie serca, zmiany apetytu, długości życia i tempa wzrostu, wystarczy manipulować małym gruczołem zwanym przysadką, mieszczącym się u podstawy czaszki. Jest to jakby główna tablica kontrolna organizmu. Działa na tej samej zasadzie, co termostat w centralnym układzie grzewczym. Możesz ustawić każdy z grzejników oddzielnie, ale termostat kontroluje je wszystkie. Termostat jest na wy­ższym poziomie logicznym niż grzejniki, które kontroluje.

NLP identyfikuje i stosuje elementy wspólne w praktyce różnych uznanych psychologów. Każdy ludzki mózg ma tę samą strukturę i dla­tego, choć stworzył tak różne psychologiczne teorie, wszystkie one po­dzielają pewne podstawowe zasady. NLP formułując je na podstawie przeróżnych źródeł, pozostaje na wyższym poziomie logicznym (logical level*).

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.